Samenwonen

Samenlevingsvormen
Samen zelfstandig of samen delen
Woning
Scheiding

Samenlevingsvormen
Affectieve relaties tussen twee personen worden door de wet geregeld in de vorm van het huwelijk of (sinds 1 januari 1998) in de vorm van het geregistreerd partnerschap. Beide vormen staan ook open voor personen van gelijk geslacht. De gevolgen die de wet aan het huwelijk en het geregistreerd partnerschap verbindt, zijn op vermogensrechterlijk gebied dezelfde.

Zie 'Huwelijk en Geregistreerd partnerschap'

Een paar dat geen huwelijk of registratie wenst, kan de vermogensrechtelijke gevolgen van de samenwoning regelen met een samenlevingsovereenkomst. Het gaat primair om afspraken tussen de partners onderling. Het bestaan van een notarieel samenlevingsovereenkomst kan echter voor de toepassing van bepaalde regelingen als voorwaarde worden gesteld. In het bijzonder kan hier worden gedacht aan partnerpensioenregelingen, secundaire arbeidsvoorwaarden en bepaalde erfrechtelijke voorzieningen.

De samenlevingsovereenkomst kan niet leiden tot een algehele gemeenschap van goederen, zoals dat bij het huwelijk en het geregistreerd partnerschap het geval zijn. Evenmin heeft de overeenkomst tot gevolg dat de partners erfgenaam van elkaar worden. Daarvoor is altijd een testament nodig.

 

Samen zelfstandig of samen delen?
Door te gaan samenleven ontstaat op zichzelf geen verplichting om bij te dragen aan de kosten van de huishouding. Ieder kan zijn eigen kosten betalen. In het samenlevingsovereenkomst kan dit anders worden geregeld. Daarin kan ook worden afgesproken dat hetgeen van de inkomens resteert tussen de partners bij helfte worden verdeeld.

Kosten van de huishouding
Meestal wordt overeengekomen dat partijen de kosten van de huishouding voor hun rekening nemen naar evenredigheid van hun netto-inkomens (uit arbeid). Het verdient vaak aanbeveling te omschrijven wat zoal onder de kosten van de huishouding wordt begrepen. Rente (van de woninghypotheek) en huur vallen daar zeker onder. Maar ook autokosten, onroerende zaakbelasting en kosten van kinderopvang kunnen daaronder worden begrepen. Het is vaak ook verstandig om te omschrijven wat onder inkomen wordt verstaan.

Bank- en girorekeningen
Het aanhouden van een zogenaamde 'en/of-rekening' is praktisch. Ten laste daarvan kunnen de kosten van de huishouding worden betaald. Het tegoed op een en/of-rekening behoort in beginsel niet aan ieder van de partners voor de helft toe. Met 'en/of' wordt slechts bedoeld dat de partners zowel gezamenlijk als ieder afzonderlijk over het tegoed kunnen beschikken. Het tegoed komt toe aan degene die het op de rekening heeft gestort of heeft laten storten. Heeft men afgesproken dat hetgeen van de inkomens wordt gespaard bij helfte wordt verdeeld, dan behoort het saldo aan ieder van de partners voor de helft.

Inboedel en dergelijke
Bij het einde van de samenwoning en met het oog op schuldeisers, is het van belang om vast te stellen van wie wat is. Bij een koelkast, magnetron of CD-speler is dat soms moeilijk. In beginsel is de eigenaar degene aan wie het goed is geleverd. Gewoonlijk is dit degene die het goed heeft betaald. Als niet duidelijk is wie eigenaar is, lijkt het redelijk om ieder voor de helft als eigenaar te beschouwen. Een en ander maakt duidelijk dat enige administratie gewenst is als men bijvoorbeeld bij het uit elkaar gaan geen problemen wenst. Rekening en bankafschriften kunnen dan later goede diensten bewijzen. Aan het samenlevingsovereenkomst kunnen lijsten worden gehecht waarop gespecificeerd is vermeld wat door ieder van beiden of gezamenlijk is aangebracht. Deze lijst bewijzen in beginsel wat tot ieders vermogen behoort. Het is verstandig om daarnaast af te spreken wat geldt voor goederen waarvan niet kan worden vastgesteld wie dan de eigenaar is.

 

Woning
Huurwoning
Het enkele feit dat men met iemand gaat samenwonen, levert geen woonrecht op. In het samenlevingsovereenkomst kunnen over het samenwonen afspraken worden gemaakt. Een verhuurder is daaraan uiteraard niet gebonden. Als een woning wordt gehuurd, dan zal het de voorkeur verdienen dat de partner vanaf de dag dat ze gaan samenwonen samen als huurders optreden.

Eigen woning
Als wordt samengewoond in een huis dat in eigendom toebehoort aan één van beiden, komt de niet-eigenaar in een afhankelijke positie. Eindigt de relatie dan zal hij het pand moeten verlaten. In het samenlevingsovereenkomst kan in dat geval voor een bepaalde periode een voortgezet gebruiksrecht worden toegekend. Ook worden vaak afspraken gemaakt over de verhuis- inrichtingskosten. Overdracht van de helft van de woning aan de ander stuit meestal af op de kosten. Zo is onder andere zes procent overdrachtsbelasting verschuldigd over de waarde van hetgeen wordt overgedragen. Om het bedoelde afhankelijkheid te voorkomen wordt in een samenlevingsovereenkomst vaak afgesproken dat in geval van (toekomstige) aankoop van een huis, dit op naam van beiden zal worden gezet. Het verdient dan wel aanbeveling goed vast te leggen op welke wijze de financiering geschiedt en wat de gevolgen daarvan zijn bij scheiding.

 

Scheiding
Partijen kunnen van mening verschillen over de vraag of de relatie, en daarmede het overeenkomst, beëindigd is. Vandaar dat het zinvol kan zijn in het samenlevingsovereenkomst te regelen wanneer de relatie als beëindigd geldt. Hetgeen partijen gemeenschappelijk in eigendom hebben, zullen zij dan meestal willen verdelen. Daarover zal overeenstemming moeten worden bereikt.

In het samenlevingsovereenkomst kan een aantal zaken bij voorbaat worden geregeld. Zo kan worden vastgelegd wie in geval van scheiding in het huis mag blijven wonen. Bepaald kan worden dat degene die de bewoning voortzet aan de ander een bedrag zal betalen voor verhuiskosten en kosten van herinrichting. Ook kan worden overeengekomen dat de een gedurende een bepaalde periode aan de ander een bedrag voor zijn levensonderhoud betaalt.

Indien de woning gemeenschappelijk eigendom is zal bij toedeling aan de een, ook over de lening een nadere regeling moeten worden getroffen. Medewerking van de bank is daarvoor nodig. Voor verdeling van een huis is een notariële akte vereist.

Geschillen regeling
Een overeenkomst kan niet alles regelen. Over de betekenis van bepalingen kunnen de meningen verschillen. Vandaar dat in een samenlevingsovereenkomst vaak wordt geregeld op welke wijze geschillen zullen worden opgelost.

Einde overeenkomst
De werking van het overeenkomst eindigt bij scheiding (uiteraard) en bij overlijden. Maar ook als samenwoners gaan trouwen of een geregistreerd partnerschap aangaan betekent dat het einde van het overeenkomst. Wellicht dat in dat geval een overeenkomst van huwelijksvoorwaarden of partnerschapsvoorwaarden gewenst is.